Premenstrüel Disforik Bozukluk (PMDB) Nedir? PMS’den Farkı, Belirtileri ve Tedavisi

Adet öncesindeki günlerde gerginlik, iştah değişikliği veya göğüs hassasiyeti yaşamak yaygındır. Bazı kişilerde ise öfke, çökkünlük, yoğun kaygı ve kontrolü kaybetme hissi iş, okul ve ilişkileri aksatacak kadar ağırlaşır. Bu belirtiler her ay benzer zamanda başlıyor ve adet başladıktan kısa süre sonra belirgin biçimde hafifliyorsa Premenstrüel Disforik Bozukluk, kısa adıyla PMDB, açısından değerlendirme gerekebilir.

PMDB, “biraz daha şiddetli PMS” diye geçiştirilecek bir durum değildir. Belirtilerin döngüyle ilişkisi kadar şiddeti ve günlük işlevsellik üzerindeki etkisi önemlidir. Doğru değerlendirme, PMDB ile ay boyunca süren depresyon veya kaygının adet öncesinde kötüleşmesini birbirinden ayırmaya yardımcı olur.

Premenstrüel Disforik Bozukluk Nedir?

PMDB, adet döngüsünün yumurtlamadan sonraki luteal fazında ortaya çıkan belirgin duygusal, bilişsel ve fiziksel belirtilerle seyreden bir premenstrüel bozukluktur. Belirtiler genellikle adetten önceki bir veya iki haftada başlar, kanamanın başlamasından sonraki birkaç gün içinde azalır ve döngünün diğer bölümünde büyük ölçüde kaybolur.

Bu zamanlama tesadüfi değildir. PMDB’nin yalnızca hormon miktarındaki bir bozukluktan değil, bazı kişilerin sinir sisteminin normal hormonal dalgalanmalara daha hassas yanıt vermesinden kaynaklandığı düşünülür. Biyolojik yatkınlık, stres ve eşlik eden ruhsal durumlar belirtilerin şiddetini etkileyebilir.

PMS ile PMDB Arasındaki Fark Nedir?

PMS’de şişkinlik, meme hassasiyeti, baş ağrısı, iştah veya uyku değişikliği ve duygusal hassasiyet görülebilir. Bu yakınmalar rahatsız edici olsa da çoğu zaman günlük işlevselliği ağır biçimde bozmaz.

PMDB’de duygudurum belirtileri daha belirgindir. Kişi birkaç gün boyunca işine odaklanamayabilir, yakınlarıyla tekrarlayan çatışmalar yaşayabilir, sosyal yaşamdan çekilebilir veya yoğun umutsuzluk hissedebilir. Ayırt edici nokta yalnızca belirtinin varlığı değil, işlev kaybı ve her döngüde benzer zamanlamayla tekrarlanmasıdır.

PMDB Belirtileri Nelerdir?

PMDB farklı kişilerde farklı bir görünüm alabilir. Sık görülen belirtiler şunlardır:

• Belirgin duygudurum dalgalanmaları ve kolay ağlama
• Yoğun irritabilite, öfke veya kişilerarası çatışma
• Çökkünlük, umutsuzluk ve kendini değersiz hissetme
• Kaygı, gerginlik veya diken üstünde olma
• Günlük etkinliklere ilginin azalması
• Konsantrasyon güçlüğü ve zihinsel yavaşlama hissi
• Enerji kaybı ve çabuk yorulma
• İştah değişikliği veya belirli yiyeceklere yoğun istek
• Uykusuzluk ya da normalden fazla uyuma
• Bunalmışlık veya kontrolü kaybetme hissi
• Göğüs hassasiyeti, şişkinlik, kas ya da eklem ağrısı

Tanıda birden fazla belirtinin birlikte bulunması ve bunlardan en az birinin belirgin duygudurum belirtisi olması beklenir. Ancak bu tür listeler kişinin kendi kendine tanı koyması için kullanılmamalıdır.

PMDB Belirtileri Ne Zaman Başlar?

Tipik örüntü, belirtilerin adetten önceki hafta belirginleşmesi ve adet başladıktan birkaç gün sonra hafiflemesidir. Döngünün foliküler fazında, yani adetin bitiminden sonraki dönemde belirgin bir rahatlama beklenir.

Belirtiler ayın büyük bölümünde sürüyor ve yalnızca adet öncesinde şiddetleniyorsa altta yatan depresyon, kaygı bozukluğu veya başka bir durumun premenstrüel kötüleşmesi söz konusu olabilir. Bu ayrım tedavi planını doğrudan etkiler.

PMDB Neden Olur?

PMDB’nin tek bir nedeni yoktur. Araştırmalar östrojen ve progesteron düzeylerindeki normal döngüsel değişimlere verilen merkezi sinir sistemi yanıtının önemli olabileceğini düşündürür. Serotonin sistemi ve progesteron metabolitlerine duyarlılık üzerinde de durulur.

Bu açıklama belirtilerin “kişinin kafasında” olduğu anlamına gelmez. Aynı zamanda her adet gören kişinin PMDB yaşayacağı anlamına da gelmez. Aile öyküsü, geçmiş depresyon veya kaygı dönemleri ve yoğun stres belirtilere yatkınlığı etkileyebilir.

PMDB Tanısı Nasıl Konur?

Tek bir kan testi veya görüntüleme yöntemi PMDB tanısı koymaz. Değerlendirmede belirtilerin türü, şiddeti, döngü içindeki zamanı ve günlük yaşama etkisi ele alınır. Hekim, tiroit sorunları, anemi, depresyon, bipolar bozukluk ve kaygı bozuklukları gibi başka olasılıkları da değerlendirir.

Tanısal doğruluğu artırmak için belirtilerin en az iki adet döngüsü boyunca her gün kaydedilmesi istenebilir. Günlük kayıtta duygu durumu, öfke, kaygı, uyku, iştah, fiziksel belirtiler ve işlev kaybı not edilir. Yalnızca geriye dönük hatırlamaya dayanmak örüntünün olduğundan daha farklı görünmesine yol açabilir.

Belirti Günlüğü Nasıl Tutulur?

Her gün belirtileri 0 ile 3 arasında puanlamak pratik bir başlangıç olabilir. Adetin başladığı günü ayrıca işaretlemek gerekir. “Kötü hissettim” gibi genel bir not yerine hangi belirtinin ne kadar şiddetli olduğunu ve o gün işe, okula ya da ilişkilere etkisini yazmak daha yararlıdır.

Günlük, kişinin tedavide hangi günlerde daha çok desteğe ihtiyaç duyduğunu da gösterir. Bununla birlikte kayıt tutmak yoğun kaygı yaratıyorsa yöntem hekimle birlikte sadeleştirilebilir.

PMDB Tedavisi Nasıl Yapılır?

Tedavi belirtilerin şiddetine, gebelik planına, kullanılan diğer ilaçlara ve kişinin genel sağlık durumuna göre belirlenir. Birden fazla yöntemin birlikte kullanılması gerekebilir.

Seçici serotonin geri alım inhibitörleri, yani SSRI grubu ilaçlar PMDB tedavisinde değerlendirilen başlıca seçeneklerdendir. Hekim uygun görürse ilaç her gün veya döngünün belirli bölümünde kullanılabilir. Doz ve kullanım planı kişiye özeldir; ilaç kendi kendine başlanmamalı ya da bırakılmamalıdır.

Bazı hormonal doğum kontrol yöntemleri uygun kişilerde belirtileri azaltabilir. Ancak migren, pıhtılaşma riski, sigara kullanımı ve diğer sağlık özellikleri nedeniyle herkes için uygun değildir. Bu seçenek kadın hastalıkları ve doğum uzmanı ile psikiyatri hekiminin değerlendirmesiyle planlanmalıdır.

Psikoterapi ve Yaşam Düzeni Yardımcı Olur mu?

Psikoterapi, özellikle belirtilerin yarattığı düşünce döngülerini, çatışmaları ve başa çıkma güçlüğünü ele almaya yardımcı olabilir. Bilişsel davranışçı terapi yaklaşımı, kişinin zor günleri önceden planlamasını ve belirtileri felaketleştirmeden yönetmesini destekleyebilir.

Düzenli uyku, dengeli beslenme, fiziksel aktivite, alkol ve aşırı kafeini sınırlama genel iyilik haline katkıda bulunabilir. Bu düzenlemeler orta veya ağır PMDB’de profesyonel tedavinin yerine geçmez. “Biraz spor yap, geçer” yaklaşımı yaşanan işlev kaybını küçümseyebilir.

PMDB İlişkileri Nasıl Etkiler?

Adet öncesindeki günlerde reddedilmeye duyarlılık, öfke ve bunalmışlık artabilir. Normalde yönetilebilen bir anlaşmazlık daha yoğun yaşanabilir. Kişi sonrasında söylediklerinden pişmanlık duyup kendisini suçlayabilir.

Döngü örüntüsünü birlikte tanımak, önemli konuşmaları mümkünse daha dengeli günlere planlamak ve “Sen yine böylesin” gibi damgalayıcı ifadelerden kaçınmak yararlıdır. Belirti günlüğü hem kişinin hem yakınlarının bunun tekrarlayan bir sağlık örüntüsü olduğunu görmesine yardımcı olabilir.

Ne Zaman Profesyonel Yardım Alınmalı?

Belirtiler her ay iş veya okul performansını düşürüyor, ilişkilerde ciddi çatışma yaratıyor ya da günlük sorumlulukları sürdürmeyi zorlaştırıyorsa değerlendirme alınmalıdır. Ay boyunca süren çökkünlük veya taşkınlık dönemleri varsa depresyon ve diğer duygudurum bozuklukları açısından ayrıntılı değerlendirme önemlidir.

Kendine zarar verme veya yaşamına son verme düşünceleri yalnızca PMS diye yorumlanmamalıdır. Böyle bir durumda randevu beklemeden 112 aranmalı veya en yakın acil servise başvurulmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

PMDB her ay görülür mü?

Belirtilerin çoğu döngüde benzer zamanda tekrarlaması beklenir. Şiddet aydan aya değişebilir. Tanı için ileriye dönük günlük takip yararlıdır.

PMDB bir hormon bozukluğu mudur?

Her zaman hormon düzeylerinin anormal olması gerekmez. Normal hormonal değişimlere verilen hassas sinir sistemi yanıtının rol oynadığı düşünülür.

PMDB depresyonla aynı şey midir?

Hayır. PMDB belirtileri döngünün belirli bölümünde ortaya çıkar ve sonrasında belirgin biçimde hafifler. Depresyon ayın büyük bölümünde sürebilir; iki durum birlikte de bulunabilir.

PMDB için hangi doktora gidilir?

Psikiyatri ve kadın hastalıkları ve doğum uzmanları değerlendirmede birlikte rol alabilir. İlk başvuru belirtilerin baskın olduğu alana göre yapılabilir.

PMDB tedavi edilebilir mi?

Evet. İlaç, hormonal yöntemler, psikoterapi ve yaşam düzenlemeleri kişiye göre planlandığında belirtiler ve işlev kaybı azaltılabilir.

Döngüyü İzlemek Tedavinin İlk Adımı Olabilir

PMDB, irade eksikliği veya “adet öncesi huysuzluk” değildir. Belirtilerin döngüyle ilişkisini doğru izlemek, PMS’den ve diğer ruhsal durumlardan ayırmak tedavinin temelini oluşturur.

Adet öncesi belirtiler yaşamınızı belirgin biçimde etkiliyorsa bilimsel temelli, kişiye özel bir değerlendirme için bizimle iletişime geçebilirsiniz. Kendine zarar verme düşüncesi varsa acil yardım alınmalıdır.