Başarısızlık Şeması

“Ne denersem başarısız olurum”, “diğerleri gibi başaramam” ya da başarıya rağmen sürekli başarısız hissediyor musunuz? Başarısızlık şeması şema terapi ile dönüştürülebilir.

Başarısızlık Şeması Nedir?

Başarısızlık şeması; kişinin başarı, yetkinlik ve performans alanlarında kaçınılmaz olarak başarısız olacağına ya da diğerlerine kıyasla yetersiz olduğuna dair köklü bir inançtır. Çocuklukta eleştirel ya da küçümseyici ebeveynlik, akademik başarısızlık deneyimleri ya da kıyaslamayla küçük düşürülme bu şemanın temelini oluşturur. Gerçek başarılar bu şemayı çürütmez; beyin onları “şans” ya da “istisna” olarak işler.

Belirtileri Nelerdir?

• Başarılara rağmen “sahtekar” hissi; “bir gün anlaşılacağım” kaygısı
• Yeni girişimlerden kaçınma; “zaten başaramam” ön kabulü
• Aşırı hazırlanma ya da tam tersine pes etme döngüsü
• Başkalarının başarılarını kendi yetersizliğinin kanıtı olarak yorumlama
• Eleştiriye ya da geri bildirime aşırı tepki
• Terfi, sınav ya da fırsat anında kendini sabote etme

Tedavi Nasıl İlerler?

Şema Terapi: Başarısızlık şemasının kökenindeki erken anılar ve eleştirel ebeveyn mesajları ele alınır. Sağlıklı yetişkin modu geliştirilir; gerçek yetkinliği fark etme kapasitesi güçlendirilir.

EMDR: Başarısızlık ya da aşağılanma anılarına bağlı olumsuz öz inançlar işlenir.

BDT: Başarıyı şansa bağlayan bilişsel çarpıtmalar ele alınır; kanıta dayalı öz değerlendirme geliştirilir.

Sık Sorulan Sorular

Gerçekten pek çok alanda başarısız oldum; bu şema değil gerçek değil mi?

Şema hem seçimleri hem tepkileri etkiler; gerçek başarısızlıklara yol açmış olabilir. Ancak şema “her zaman ve her alanda başarısız olacağım” genellemesidir; bu inancın kendisi hedeflenir.

İmpostör sendromu bu şema mı?

İmpostör sendromu başarısızlık ve kusurluluk şemalarının sıkça görülen bir tezahürüdür. Şema terapi ile bu inançların kökü ele alınır.

İlgili Hizmetler

• Travma Terapisi
• Bireysel Terapi
• Depresyon Tedavisi

Sonuç

Başarısızlık şeması potansiyelinizi engellemek zorunda değil. Uzm. Dr. Doğan Işık Psikiyatri & Psikoterapi olarak bu inancı birlikte dönüştürmek için yanınızdayız.