Birçok insan zaman zaman sağlığıyla ilgili endişe yaşayabilir. Vücuttaki yeni bir belirti, beklenmedik bir ağrı veya alışılmadık bir his doğal olarak dikkat çeker. Ancak bazı kişiler için bu endişe geçici olmaktan çıkar ve sürekli bir kaygıya dönüşür. En küçük bedensel değişiklik bile ciddi bir hastalığın işareti gibi algılanabilir.
Psikiyatride bu durum Illness Anxiety Disorder olarak tanımlanır. Halk arasında ise genellikle “hastalık hastalığı” olarak bilinir.
Sağlık anksiyetesi yaşayan kişiler, yapılan tıbbi testler normal olsa bile ciddi bir hastalığa sahip olduklarına inanabilir veya gelecekte mutlaka hasta olacakları düşüncesiyle yoğun bir kaygı yaşayabilirler. Bu durum zamanla kişinin yaşam kalitesini, günlük işlevselliğini ve psikolojik iyi oluşunu önemli ölçüde etkileyebilir.
Sağlık Anksiyetesi Nedir?
Sağlık anksiyetesi, kişinin sağlıkla ilgili düşüncelerinin yoğunlaşması ve kontrol edilmesi zor bir kaygıya dönüşmesiyle karakterizedir. Bu kişiler sıklıkla vücutlarında bir sorun olduğunu düşünür ve doktorların henüz bunu fark etmediğine inanabilirler.
Örneğin basit bir baş ağrısı, beyin tümörü belirtisi olarak yorumlanabilir. Kalp çarpıntısı ise kalp krizi korkusunu tetikleyebilir. Aslında bu bedensel duyumların çoğu günlük yaşamda oldukça yaygındır ve çoğu zaman zararsızdır. Ancak sağlık anksiyetesi yaşayan kişiler için bu belirtiler ciddi bir hastalığın işareti gibi algılanabilir.
Bu süreçte kişi kendisini sürekli gözlemlemeye başlar. Bedensel duyumlar daha fazla fark edilir hale gelir ve her yeni belirti kaygıyı artırır. Kaygı arttıkça bedensel belirtiler de artabilir ve bu durum zamanla bir kaygı döngüsü oluşturur.
Sağlık Anksiyetesi Belirtileri Nelerdir?
Sağlık anksiyetesi yaşayan kişiler genellikle sağlıkla ilgili düşüncelerini kontrol etmekte zorlanırlar. Gün içinde zihinlerinin büyük bir kısmı sağlıkla ilgili olasılıkları değerlendirmekle geçebilir.
Bu kişiler sıklıkla vücutlarını kontrol etme davranışı geliştirebilir. Nabzı sık sık ölçmek, aynada vücudu incelemek veya ciltteki küçük değişiklikleri sürekli kontrol etmek oldukça yaygın davranışlardır. Günümüzde internet üzerinden yapılan sağlık araştırmaları da bu kaygıyı artırabilir. İnternette yer alan bilgiler çoğu zaman en ciddi senaryoları da içerdiği için kişi kendisini yanlış değerlendirebilir ve kaygı daha da yoğunlaşabilir.
Bazı kişiler sık sık doktora başvurarak tekrar tekrar test yaptırmak ister. Test sonuçları normal çıktığında kısa süreli bir rahatlama yaşanır, ancak bu rahatlama genellikle kalıcı olmaz. Bir süre sonra yeni bir belirti veya yeni bir düşünce kaygının yeniden ortaya çıkmasına neden olabilir.
Bazı kişiler ise tam tersine doktora gitmekten kaçınabilir. Bunun nedeni kötü bir tanı alma korkusudur. Her iki durumda da asıl sorun fiziksel bir hastalık değil, kaygının kendisidir.
Sağlık Anksiyetesi Fiziksel Belirtiler Oluşturabilir mi?
Sağlık anksiyetesi yalnızca düşüncelerle sınırlı değildir. Yoğun kaygı vücutta gerçek fiziksel belirtiler de oluşturabilir.
Kaygı arttığında sinir sistemi stres tepkisi verir. Bu durum kalp çarpıntısı, nefes darlığı, baş dönmesi, mide rahatsızlığı veya kas gerginliği gibi belirtilere yol açabilir. Bu belirtiler kişinin gerçekten hasta olduğu düşüncesini güçlendirebilir ve kaygı döngüsü daha da yoğunlaşabilir.
Bu nedenle sağlık anksiyetesi çoğu zaman hem psikolojik hem de fiziksel bir deneyim olarak yaşanır.
Sağlık Anksiyetesi Neden Ortaya Çıkar?
Sağlık anksiyetesinin ortaya çıkmasında genellikle birden fazla faktör rol oynar. Bazı kişiler çocukluk döneminde yaşadıkları sağlık deneyimleri nedeniyle bu tür kaygılara daha yatkın olabilir. Ailede sağlıkla ilgili yoğun endişe yaşayan bireylerin bulunması da önemli bir etkendir.
Bunun yanı sıra yakın birinin ciddi bir hastalık geçirmesi veya kaybedilmesi de sağlıkla ilgili tehdit algısını artırabilir. Belirsizliğe tahammül etmekte zorlanan ve kontrol ihtiyacı yüksek olan kişilerde sağlık anksiyetesi daha sık görülebilir.
Bu durum kişinin zayıf olduğu anlamına gelmez. Sağlık anksiyetesi çoğu zaman beynin tehdit algılama sisteminin aşırı hassas çalışmasıyla ilişkilidir.
Sağlık Anksiyetesi Nasıl Tedavi Edilir?
Sağlık anksiyetesi tedavi edilebilir bir durumdur. Günümüzde en etkili tedavi yöntemlerinden biri Cognitive Behavioral Therapy olarak bilinen terapi yaklaşımıdır.
Bu terapi sürecinde kişinin sağlıkla ilgili düşünce kalıpları ele alınır ve felaketleştirme eğilimi üzerinde çalışılır. Kişi bedensel belirtileri daha gerçekçi bir şekilde yorumlamayı öğrenir. Aynı zamanda sürekli kontrol etme veya güvence arama davranışlarının azaltılması hedeflenir.
Bazı durumlarda psikiyatrik ilaç tedavisi de önerilebilir. Özellikle kaygı çok yoğun olduğunda ilaç tedavisi kişinin sinir sisteminin daha dengeli çalışmasına yardımcı olabilir. Psikoterapi ve ilaç tedavisinin birlikte uygulanması çoğu zaman daha etkili sonuçlar sağlar.
Sağlık Anksiyetesi ile Yaşamak Mümkün mü?
Sağlık anksiyetesi yaşayan kişiler çoğu zaman düşüncelerinin mantıksız olduğunu fark edebilir. Ancak bu düşünceleri durdurmak kolay olmayabilir. Bu durum kişinin iradesiz olduğu anlamına gelmez. Kaygı sisteminin aşırı aktif çalışması, bu düşüncelerin tekrar tekrar ortaya çıkmasına neden olabilir.
Önemli olan, bu durumun gerçek ve tedavi edilebilir bir psikolojik süreç olduğunu kabul etmektir. Profesyonel destek ile sağlık anksiyetesi önemli ölçüde azaltılabilir ve kişi sağlıkla ilgili düşüncelerinin hayatını yönetmesine izin vermeden yaşamını sürdürebilir.
Sonuç
Sürekli hasta olduğunu düşünmek ve sağlıkla ilgili yoğun kaygı yaşamak, psikiyatride sağlık anksiyetesi olarak tanımlanan bir durumdur. Bu durum kişinin kontrolü dışında gelişebilir ve zamanla yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebilir.
Ancak doğru tanı ve uygun tedavi ile sağlık anksiyetesi önemli ölçüde iyileştirilebilir. Eğer test sonuçları normal olmasına rağmen sağlıkla ilgili kaygılarınız zihninizi sürekli meşgul ediyor ve günlük yaşamınızı etkiliyorsa, bir psikiyatri uzmanına başvurmak önemli bir adım olabilir.
Çünkü bazen sorun bedenimizde değil, zihnimizin sürekli alarm halinde olmasındadır.
Ve bu alarm sistemi doğru destekle yeniden dengelenebilir.
Bilimsel temelli ve kişiye özel planlanan bir değerlendirme için bizimle iletişime geçebilirsiniz. Güçlü görünmek zorunda değilsiniz; destek almak iyileşmenin ilk adımıdır.
Bizi Facebook, Instagram ve Youtube kanallarımızdan takip edebilirsiniz.